Hợp đồng là sự thỏa thuận nhằm xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ giữa các bên. Trong quá trình thực hiện, tranh chấp có thể phát sinh khi một bên không thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc không đúng những nội dung đã cam kết như chậm thanh toán, chậm giao hàng, vi phạm chất lượng, đơn phương chấm dứt hợp đồng hoặc không thực hiện nghĩa vụ.
Khi xảy ra tranh chấp, việc lựa chọn đúng phương thức giải quyết có ý nghĩa quan trọng, bởi mỗi phương thức có trình tự, chi phí và giá trị pháp lý khác nhau.
Đối với tranh chấp trong hoạt động thương mại, Điều 317 Luật Thương mại 2005 ghi nhận các hình thức giải quyết gồm thương lượng, hòa giải, Trọng tài hoặc Tòa án.
Dưới đây, TINLAW phân tích 4 phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng phổ biến để cá nhân, doanh nghiệp có thể lựa chọn phương án phù hợp.
1. Giải quyết tranh chấp hợp đồng bằng thương lượng
Thương lượng là phương thức mà các bên trực tiếp trao đổi, bàn bạc với nhau nhằm tìm ra phương án xử lý tranh chấp mà không cần sự tham gia của cơ quan tài phán hoặc bên thứ ba.
Đây thường là phương án được các bên ưu tiên khi tranh chấp mới phát sinh, đặc biệt khi hai bên vẫn có mong muốn tiếp tục duy trì quan hệ hợp tác.
Ví dụ:
Công ty A ký hợp đồng cung cấp hàng hóa cho Công ty B nhưng giao hàng chậm so với thời hạn đã cam kết. Thay vì khởi kiện ngay, hai bên có thể thương lượng để gia hạn thời gian giao hàng, giảm giá, phạt vi phạm hoặc thỏa thuận phương án bồi thường phù hợp.
Ưu điểm của phương thức thương lượng:
- Thủ tục đơn giản, linh hoạt;
- Không phải tuân theo một trình tự tố tụng phức tạp;
- Tiết kiệm thời gian và chi phí;
- Các bên chủ động lựa chọn phương án giải quyết;
- Hạn chế ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác;
- Có khả năng bảo mật thông tin kinh doanh tốt hơn so với việc đưa tranh chấp ra xét xử công khai.
Hạn chế của phương thức thương lượng:
- Kết quả phụ thuộc rất lớn vào thiện chí của các bên;
- Khó đạt được kết quả nếu một bên cố tình trì hoãn hoặc không hợp tác;
- Thỏa thuận đạt được cần được xây dựng rõ ràng để hạn chế phát sinh tranh chấp mới;
- Không phải là phương án phù hợp nếu cần ngay một quyết định có khả năng được cưỡng chế thi hành.
Do đó, thương lượng thường phù hợp với những tranh chấp chưa quá nghiêm trọng, các bên còn thiện chí và vẫn mong muốn tiếp tục duy trì quan hệ hợp đồng.
2. Giải quyết tranh chấp hợp đồng bằng hòa giải
Hòa giải cũng dựa trên sự thỏa thuận của các bên nhưng có sự tham gia của một bên thứ ba với vai trò trung gian hỗ trợ tìm kiếm phương án giải quyết tranh chấp.
Khác với người ra phán quyết, người hòa giải về nguyên tắc không quyết định bên nào thắng hoặc thua mà hỗ trợ các bên phân tích vấn đề, thu hẹp bất đồng và tìm ra phương án mà các bên có thể chấp nhận.
Đối với hòa giải thương mại, pháp luật hiện có Nghị định 22/2017/NĐ-CP về hòa giải thương mại và các quy định sửa đổi, bổ sung có liên quan.
Các hình thức hòa giải tranh chấp hợp đồng
Tùy từng loại tranh chấp và thời điểm giải quyết, việc hòa giải có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức.
Có thể kể đến:
- Các bên tự trao đổi, hòa giải với nhau;
- Hòa giải thông qua người hoặc tổ chức trung gian;
- Hòa giải thương mại;
- Hòa giải trước khi khởi kiện;
- Hòa giải trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật.
Ưu điểm của hòa giải
- Thủ tục tương đối linh hoạt;
- Có bên trung gian hỗ trợ các bên tìm tiếng nói chung;
- Có khả năng tiết kiệm thời gian và chi phí so với một vụ kiện kéo dài;
- Hạn chế đối đầu giữa các bên;
- Có lợi cho việc duy trì quan hệ kinh doanh;
- Các bên chủ động đối với phương án giải quyết;
- Hòa giải thương mại đề cao tính bảo mật thông tin.
Hạn chế của hòa giải
Hòa giải vẫn phụ thuộc vào thiện chí và sự tự nguyện của các bên.
Nếu một bên nhất quyết không chấp nhận phương án hòa giải thì bên hòa giải không thể tự mình đưa ra phán quyết buộc các bên phải thực hiện.
Trong trường hợp hòa giải không thành, các bên có thể phải tiếp tục lựa chọn Trọng tài hoặc Tòa án để giải quyết, làm phát sinh thêm thời gian và chi phí.
Vì vậy, khi lựa chọn hòa giải, các bên cũng cần lưu ý đến thời hiệu khởi kiện và các thời hạn pháp lý liên quan để tránh ảnh hưởng đến quyền yêu cầu giải quyết tranh chấp.
3. Giải quyết tranh chấp hợp đồng bằng Trọng tài
Trọng tài thương mại là một phương thức giải quyết tranh chấp được sử dụng phổ biến trong hoạt động kinh doanh, thương mại, đặc biệt đối với những hợp đồng có giá trị lớn, hợp đồng giữa các doanh nghiệp hoặc hợp đồng có yếu tố nước ngoài.
Một trong những điều kiện quan trọng để tranh chấp được giải quyết tại Trọng tài là phải có thỏa thuận trọng tài phù hợp với quy định pháp luật.
Thỏa thuận trọng tài có thể được lập trước hoặc sau khi tranh chấp phát sinh.
Ví dụ, ngay trong hợp đồng, các bên có thể thỏa thuận rằng nếu phát sinh tranh chấp mà không thể thương lượng thì tranh chấp sẽ được giải quyết bằng Trọng tài.
Đặc điểm của phương thức Trọng tài
Giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài có một số đặc điểm đáng chú ý:
- Thẩm quyền của Trọng tài dựa trên thỏa thuận trọng tài giữa các bên;
- Các bên có quyền lựa chọn phương thức và tổ chức giải quyết phù hợp trong phạm vi pháp luật cho phép;
- Các bên có thể tham gia lựa chọn trọng tài viên;
- Quá trình giải quyết tranh chấp không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác;
- Phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành;
- Phán quyết trọng tài có thể được thi hành theo pháp luật về thi hành án dân sự nếu bên phải thi hành không tự nguyện thực hiện.
Trường hợp các bên đã có thỏa thuận trọng tài hợp lệ mà một bên khởi kiện tại Tòa án thì Tòa án về nguyên tắc phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện được.
Ưu điểm của giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài
- Thủ tục thường linh hoạt hơn so với tố tụng tại Tòa án;
- Các bên có thể lựa chọn trọng tài viên có chuyên môn phù hợp với lĩnh vực tranh chấp;
- Tính bảo mật cao;
- Phán quyết có tính chung thẩm;
- Phù hợp với nhiều tranh chấp kinh doanh, thương mại;
- Có nhiều lợi thế đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài.
Ví dụ, đối với tranh chấp liên quan đến hợp đồng xây dựng, logistics, thương mại quốc tế hoặc mua bán hàng hóa có giá trị lớn, việc lựa chọn trọng tài viên có chuyên môn sâu về lĩnh vực liên quan có thể giúp quá trình giải quyết thuận lợi hơn.
Hạn chế của phương thức Trọng tài
- Chỉ được áp dụng đối với những tranh chấp thuộc thẩm quyền của Trọng tài;
- Cần có thỏa thuận trọng tài đáp ứng quy định pháp luật;
- Chi phí giải quyết một số vụ tranh chấp có thể cao;
- Phán quyết trọng tài là chung thẩm nên các bên không có thủ tục kháng cáo như bản án sơ thẩm của Tòa án;
- Nếu thỏa thuận trọng tài được soạn không rõ ràng hoặc rơi vào trường hợp vô hiệu, không thể thực hiện được thì có thể phát sinh thêm tranh chấp về thẩm quyền.
Do đó, ngay từ khi soạn thảo hợp đồng, doanh nghiệp nên đặc biệt chú ý đến điều khoản giải quyết tranh chấp và điều khoản trọng tài.
4. Giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Tòa án
Tòa án là phương thức giải quyết tranh chấp thông qua cơ quan xét xử của Nhà nước.
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, tranh chấp về giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự và các tranh chấp về kinh doanh, thương mại thuộc những nhóm tranh chấp có thể thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo quy định.
Khi khởi kiện, bên yêu cầu cần xác định đúng quan hệ tranh chấp, Tòa án có thẩm quyền, thời hiệu khởi kiện và chuẩn bị tài liệu, chứng cứ chứng minh cho yêu cầu của mình.
Quy trình giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Tòa án
Tùy từng vụ việc, quá trình giải quyết có thể trải qua các bước cơ bản như:
- Chuẩn bị đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ;
- Nộp đơn đến Tòa án có thẩm quyền;
- Tòa án xem xét đơn khởi kiện;
- Thực hiện thủ tục về tạm ứng án phí nếu vụ việc được thụ lý;
- Tòa án thụ lý vụ án;
- Các bên giao nộp, tiếp cận và công khai chứng cứ;
- Tiến hành hòa giải theo quy định;
- Đưa vụ án ra xét xử nếu các bên không hòa giải thành;
- Thực hiện thủ tục phúc thẩm nếu có kháng cáo, kháng nghị theo quy định;
- Thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật.
Ưu điểm khi giải quyết tranh chấp tại Tòa án
- Bản án, quyết định có hiệu lực có cơ chế thi hành bằng quyền lực Nhà nước;
- Có trình tự tố tụng và cơ chế xem xét bản án theo quy định;
- Phù hợp với nhiều loại tranh chấp hợp đồng;
- Có thể áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu đáp ứng điều kiện pháp luật;
- Phù hợp khi một bên không hợp tác hoặc tranh chấp đã trở nên nghiêm trọng.
Hạn chế khi giải quyết tại Tòa án
- Trình tự, thủ tục tố tụng chặt chẽ;
- Thời gian giải quyết trên thực tế có thể kéo dài tùy tính chất vụ án;
- Các bên ít chủ động hơn về trình tự giải quyết so với thương lượng, hòa giải hoặc Trọng tài;
- Việc tranh chấp kéo dài có thể ảnh hưởng đến quan hệ kinh doanh giữa các bên;
- Khả năng bảo mật thông tin có thể thấp hơn so với phương thức Trọng tài hoặc hòa giải, tùy trường hợp.
Tòa án thường là phương án được lựa chọn khi các bên không thể tự giải quyết hoặc cần một bản án, quyết định có cơ chế cưỡng chế thi hành.
Nên lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng nào?
Không có một phương thức giải quyết tranh chấp nào phù hợp với tất cả các hợp đồng.
Việc lựa chọn thương lượng, hòa giải, Trọng tài hay Tòa án cần căn cứ vào nội dung hợp đồng, tính chất tranh chấp, giá trị tài sản, quan hệ giữa các bên và điều khoản giải quyết tranh chấp đã thỏa thuận.
Có thể xem xét theo hướng sau:
- Thương lượng: phù hợp khi tranh chấp mới phát sinh và các bên vẫn còn thiện chí hợp tác;
- Hòa giải: phù hợp khi các bên muốn duy trì quan hệ nhưng cần người trung gian hỗ trợ;
- Trọng tài: thường được cân nhắc đối với tranh chấp kinh doanh, thương mại khi có thỏa thuận trọng tài phù hợp và các bên đề cao tính linh hoạt, bảo mật;
- Tòa án: phù hợp khi cần sử dụng cơ chế tố tụng của Nhà nước hoặc các bên không có thỏa thuận trọng tài phù hợp.
Trên thực tế, các bên cũng có thể kết hợp nhiều phương thức theo từng giai đoạn.
Ví dụ, khi tranh chấp phát sinh, hai bên thương lượng trước. Nếu thương lượng không thành thì tiến hành hòa giải hoặc chuyển sang Trọng tài/Tòa án tùy thỏa thuận và quy định pháp luật.
Lưu ý khi giải quyết tranh chấp hợp đồng
Dù lựa chọn phương thức nào, khi phát sinh tranh chấp các bên cũng nên kiểm tra lại toàn bộ hợp đồng và thu thập chứng cứ càng sớm càng tốt.
Một số tài liệu quan trọng thường bao gồm:
- Hợp đồng và các phụ lục hợp đồng;
- Biên bản giao nhận hàng hóa;
- Biên bản nghiệm thu;
- Hóa đơn, chứng từ;
- Chứng từ chuyển tiền;
- Biên bản đối chiếu công nợ;
- Email, tin nhắn và văn bản trao đổi giữa các bên;
- Thông báo vi phạm hợp đồng;
- Yêu cầu thanh toán;
- Tài liệu chứng minh thiệt hại;
- Các chứng cứ khác liên quan đến quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng.
Đồng thời, cần kiểm tra điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng để xác định các bên đã thỏa thuận lựa chọn Tòa án, Trọng tài hay yêu cầu phải thực hiện một bước thương lượng, hòa giải trước đó hay chưa.
Đặc biệt, không nên để quá trình thương lượng kéo dài mà không chú ý đến thời hiệu khởi kiện. Khi thời hiệu hết, quyền lợi của bên bị vi phạm có thể bị ảnh hưởng theo quy định pháp luật.
Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp hợp đồng TINLAW
Tranh chấp hợp đồng có thể phát sinh từ nhiều loại giao dịch khác nhau như hợp đồng mua bán hàng hóa, hợp đồng dịch vụ, hợp đồng xây dựng, hợp đồng hợp tác kinh doanh, hợp đồng đặt cọc, hợp đồng vay tài sản, hợp đồng chuyển nhượng và nhiều loại hợp đồng khác.
Khi tiếp nhận vụ việc, TINLAW hỗ trợ khách hàng:
- Kiểm tra giá trị pháp lý của hợp đồng;
- Xác định hành vi vi phạm;
- Đánh giá tài liệu, chứng cứ;
- Xác định quyền và nghĩa vụ của các bên;
- Tư vấn phương án thương lượng;
- Soạn thảo thông báo yêu cầu thực hiện nghĩa vụ;
- Tư vấn yêu cầu phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại nếu có căn cứ;
- Tư vấn lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp;
- Tư vấn và hỗ trợ thủ tục giải quyết tại Trọng tài;
- Tư vấn, chuẩn bị hồ sơ khởi kiện tại Tòa án;
- Luật sư tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng theo phạm vi dịch vụ.
Việc lựa chọn đúng phương thức ngay từ khi tranh chấp mới phát sinh có thể giúp hạn chế thời gian, chi phí và những rủi ro pháp lý không cần thiết.
Nếu bạn đang gặp tranh chấp liên quan đến hợp đồng và chưa biết nên thương lượng, hòa giải, khởi kiện tại Tòa án hay giải quyết bằng Trọng tài, hãy liên hệ TINLAW để được tư vấn dựa trên hồ sơ cụ thể.
TINLAW – Chuẩn pháp lý, vững niềm tin.
Địa chỉ: 18 Phạm Hùng, Từ Liêm, Hà Nội
Hotline: 0766.083.966
Email: contacthn@tinlaw.vn
